آزمایش بیوشیمی
آزمایش بیوشیمی در ستارخان یکی از خدمات تخصصی آزمایشگاه پاتوبیولوژی پیشرو است که با هدف بررسی عملکرد اندام‌های حیاتی بدن، ارزیابی وضعیت متابولیسم و کمک به تشخیص و پایش بیماری‌های مختلف انجام می‌شود. در بخش بیوشیمی آزمایشگاه پیشرو، آزمایش‌های متنوعی روی نمونه‌های خون، ادرار و سایر مایعات بدن با بهره‌گیری از تجهیزات پیشرفته و پرسنل متخصص انجام می‌گیرد. نتایج این آزمایش‌ها اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت سلامت کبد، کلیه‌ها، قند خون، چربی خون و تعادل مواد معدنی بدن در اختیار پزشکان قرار می‌دهد.
بخش بیوشیمی آزمایشگاه چیست؟
بخش بیوشیمی یکی از مهم‌ترین واحدهای آزمایشگاه‌های تشخیص طبی به شمار می‌آید که وظیفه بررسی و اندازه‌گیری ترکیبات شیمیایی و بیوشیمیایی موجود در نمونه‌های بدن را بر عهده دارد. آزمایش‌های این بخش نقش مهمی در تشخیص بیماری‌های متابولیک، ارزیابی عملکرد اندام‌ها، بررسی اختلالات تغذیه‌ای و پیگیری روند درمان بیماران دارند.
بخش بیوشیمی به سه زیرمجموعه اصلی تقسیم می‌شود:
بیوشیمی خون
در بیوشیمی خون، ترکیبات مختلف موجود در سرم، پلاسما یا خون کامل بررسی می‌شوند. اندازه‌گیری قند خون، چربی‌ها، آنزیم‌های کبدی، کراتینین، اوره و الکترولیت‌ها از مهم‌ترین آزمایش‌های این گروه هستند. این آزمایش‌ها در ارزیابی سلامت عمومی بدن و شناسایی اختلالات کبدی، کلیوی و متابولیک کاربرد دارند.
بیوشیمی ادرار
آزمایش‌های بیوشیمی ادرار برای اندازه‌گیری برخی مواد دفع‌شده از طریق کلیه‌ها و بررسی اختلالات متابولیک و عملکرد سیستم ادراری انجام می‌شوند. بسته به درخواست پزشک، ممکن است نمونه ادرار به‌صورت تصادفی یا ادرار جمع‌آوری‌شده طی ۲۴ ساعت مورد نیاز باشد.
بیوشیمی مایعات بدن
در این زیرمجموعه، ترکیبات بیوشیمیایی مایعاتی مانند مایع مغزی‌نخاعی، مایع پلور و مایع آسیت، بر اساس نوع آزمایش و درخواست پزشک بررسی می‌شوند. نتایج این آزمایش‌ها می‌توانند در کنار سایر بررسی‌های بالینی و آزمایشگاهی به تشخیص بیماری‌های التهابی، عفونی و برخی اختلالات دیگر کمک کنند.
فهرست آزمایش‌های بیوشیمی
در بخش بیوشیمی آزمایشگاه پیشرو، طیف گسترده‌ای از آزمایش‌های عمومی و تخصصی انجام می‌شود. این آزمایش‌ها بر اساس کاربرد تشخیصی در گروه‌های زیر قرار می‌گیرند:
آزمایش‌های قند خون و بررسی دیابت
این گروه از آزمایش‌ها برای ارزیابی سطح گلوکز خون، کمک به تشخیص دیابت و پیش‌دیابت و بررسی میزان کنترل قند خون در بیماران دیابتی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
- قند خون ناشتا (FBS): اندازه‌گیری میزان گلوکز خون پس از حداقل ۸ ساعت ناشتایی.
- تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT): بررسی پاسخ بدن به دریافت مقدار مشخصی گلوکز و کمک به تشخیص اختلال تحمل گلوکز و دیابت.
- قند خون ۲ ساعت پس از غذا (2h-PP): بررسی میزان قند خون در زمان مشخص پس از صرف غذا.
- هموگلوبین A1C یا HbA1c: ارزیابی میانگین تقریبی قند خون طی دو تا سه ماه گذشته.
آزمایش‌های عملکرد کلیه و مواد معدنی
این آزمایش‌ها در بررسی عملکرد کلیه‌ها، وضعیت دفع مواد زائد و تعادل الکترولیت‌ها و مواد معدنی بدن کاربرد دارند.
- اوره خون (BUN): اندازه‌گیری نیتروژن اوره خون برای کمک به ارزیابی عملکرد کلیه‌ها.
- کراتینین (Creatinine): یکی از شاخص‌های مهم بررسی عملکرد کلیه که در محاسبه نرخ تخمینی فیلتراسیون گلومرولی (eGFR) نیز کاربرد دارد.
- اسید اوریک (Uric Acid): بررسی سطح اسید اوریک خون در ارزیابی بیماری‌هایی مانند نقرس و برخی اختلالات متابولیک.
- کلسیم و فسفر (Calcium & Phosphorus): ارزیابی تعادل مواد معدنی و کمک به بررسی اختلالات استخوانی، کلیوی و متابولیک.
- الکترولیت‌ها: اندازه‌گیری سدیم، پتاسیم، کلراید و منیزیم برای بررسی تعادل مایعات و عملکرد طبیعی عضلات و اعصاب.
آزمایش‌های عملکرد کبد
آزمایش‌های بیوشیمی کبد برای بررسی آسیب احتمالی سلول‌های کبدی، اختلالات مجاری صفراوی و پایش برخی بیماری‌های کبدی درخواست می‌شوند.
- آنزیم‌های AST و ALT: از مهم‌ترین نشانگرهای آزمایشگاهی آسیب سلول‌های کبدی.
- آلکالن فسفاتاز (ALP): آنزیمی که در ارزیابی اختلالات کبدی، صفراوی و برخی بیماری‌های استخوانی کاربرد دارد.
- گاما گلوتامیل ترانسفراز (GGT): کمک به بررسی مشکلات کبدی و مجاری صفراوی.
- بیلی‌روبین: اندازه‌گیری بیلی‌روبین تام، مستقیم و غیرمستقیم (Total, Direct, Indirect) برای بررسی برخی اختلالات کبدی، صفراوی و خونی.
آزمایش‌های چربی خون و لیپوپروتئین‌ها
این گروه از آزمایش‌ها برای ارزیابی اختلالات چربی خون و بررسی عوامل خطر بیماری‌های قلبی و عروقی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
- پروفایل چربی خون (Lipid Profile): شامل کلسترول تام، HDL، LDL و در برخی گزارش‌ها VLDL.
- تری‌گلیسرید (Triglyceride): اندازه‌گیری یکی از انواع اصلی چربی‌های خون.
- آزمایش‌های تخصصی لیپوپروتئین‌ها: شامل آپولیپوپروتئین A-I (Apo A-I)، آپولیپوپروتئین B (Apo B) و لیپوپروتئین(a) یا Lp(a) که می‌توانند در ارزیابی دقیق‌تر خطرات قلبی و عروقی کاربرد داشته باشند.
آزمایش‌های آنزیمی، عضلانی و پانکراس
این آزمایش‌ها با اندازه‌گیری سطح آنزیم‌های خاص به بررسی احتمال آسیب بافتی یا برخی اختلالات عضلانی و پانکراس کمک می‌کنند.
- لاکتات دهیدروژناز (LDH): آنزیمی که افزایش آن ممکن است در انواع مختلف آسیب‌های بافتی مشاهده شود.
- کراتین فسفوکیناز (CPK یا CK): کمک به بررسی آسیب و بیماری‌های عضلانی.
- آمیلاز (Amylase) و لیپاز (Lipase): آنزیم‌هایی که در ارزیابی بیماری‌های پانکراس، از جمله پانکراتیت، کاربرد دارند.
- آلدولاز (Aldolase): آنزیمی که در بررسی برخی اختلالات عضلانی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
- اسید فسفاتاز (ACP): آزمایشی آنزیمی با کاربردهای تخصصی و محدود در شرایط بالینی مشخص.
آزمایش‌های آهن و عناصر کمیاب
بررسی وضعیت آهن و سایر عناصر ضروری بدن در شناسایی برخی کمبودهای تغذیه‌ای، اختلالات متابولیسم آهن و بیماری‌های مرتبط اهمیت دارد.
- آهن (Iron): اندازه‌گیری میزان آهن موجود در خون.
- ظرفیت اتصال آهن (TIBC): بررسی ظرفیت خون برای اتصال و انتقال آهن.
- ترانسفرین (Transferrin): اندازه‌گیری پروتئین اصلی انتقال آهن در خون.
- درصد اشباع ترانسفرین: ارزیابی نسبت آهن متصل‌شده به ظرفیت انتقال آن.
- روی (Zinc) و مس (Copper): بررسی سطح این عناصر ضروری در بدن.
- سرولوپلاسمین (Ceruloplasmin): پروتئین مرتبط با انتقال و متابولیسم مس که در بررسی برخی اختلالات متابولیک کاربرد دارد.
بررسی وضعیت آهن در کنار آزمایش‌های بخش هماتولوژی، به‌ویژه شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC)، می‌تواند به پزشک در ارزیابی کم‌خونی‌ها و تشخیص علت آن‌ها کمک کند.
سایر آزمایش‌های تخصصی بیوشیمی
برخی آزمایش‌های بیوشیمی نیز برای بررسی اختلالات خاص متابولیک و بیماری‌های مشخص درخواست می‌شوند:
- آمونیاک (Ammonia): بررسی سطح آمونیاک خون در ارزیابی برخی اختلالات کبدی و متابولیک.
- اسید لاکتیک یا لاکتات (Lactic Acid): کمک به بررسی اختلالات متابولیک و شرایط همراه با افزایش تولید یا کاهش دفع لاکتات.
- آدنوزین دآمیناز (ADA): آزمایشی که در برخی نمونه‌های مایعات بدن، به‌عنوان بررسی کمکی در ارزیابی بیماری‌هایی مانند سل به کار می‌رود.
- آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE): آزمایشی کمکی در بررسی برخی بیماری‌ها از جمله سارکوئیدوز که به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست.
کاربرد آزمایش‌های بیوشیمی در تشخیص بیماری‌ها
آزمایش‌های بیوشیمی تنها برای بررسی سلامت عمومی بدن انجام نمی‌شوند، بلکه در تشخیص، کنترل و پایش بسیاری از بیماری‌ها نیز نقش دارند. پزشک با توجه به علائم بیمار، سابقه پزشکی و نتایج معاینات، آزمایش‌های مورد نیاز را انتخاب می‌کند.
از مهم‌ترین کاربردهای این آزمایش‌ها می‌توان به بررسی دیابت و اختلالات قند خون، ارزیابی عملکرد کلیه و کبد، شناسایی اختلالات چربی خون، بررسی عدم تعادل الکترولیت‌ها و پایش پاسخ بدن به درمان اشاره کرد.
بسیاری از این شاخص‌ها در برنامه‌های آزمایش چکاپ کامل بدن نیز بررسی می‌شوند. همچنین در شرایطی که پزشک نیاز به ارزیابی هم‌زمان عملکرد غدد درون‌ریز داشته باشد، ممکن است انجام آزمایش‌هایی از بخش هورمون‌شناسی نیز ضروری باشد.
شرایط و آمادگی قبل از آزمایش بیوشیمی
شرایط آماده‌سازی برای آزمایش بیوشیمی به نوع آزمایش بستگی دارد و همه آزمایش‌های این بخش به ناشتایی نیاز ندارند.
برای مثال، انجام آزمایش قند خون ناشتا و تست تحمل گلوکز خوراکی معمولاً به حداقل ۸ ساعت ناشتایی نیاز دارد. در مقابل، آزمایش HbA1c به‌تنهایی نیازی به ناشتا بودن ندارد. برای آزمایش چربی خون نیز ضرورت و مدت ناشتایی به شرایط بیمار و دستور پزشک یا آزمایشگاه بستگی خواهد داشت.
همچنین مصرف برخی داروها، مکمل‌ها، فعالیت بدنی شدید و شرایط نمونه‌گیری می‌توانند بر نتایج بعضی آزمایش‌ها تأثیر بگذارند. بنابراین، پیش از مراجعه بهتر است درباره شرایط آماده‌سازی و داروهای مصرفی خود با آزمایشگاه هماهنگ کنید و بدون دستور پزشک مصرف داروها را قطع نکنید.
تجهیزات و کنترل کیفیت در بخش بیوشیمی آزمایشگاه پیشرو
بخش بیوشیمی آزمایشگاه پیشرو با بهره‌گیری از تجهیزات تمام‌اتوماتیک، دستگاه‌های پیشرفته و نیروهای متخصص و باتجربه، تلاش می‌کند آزمایش‌ها را با دقت، صحت و سرعت مناسب انجام دهد.
استفاده از روش‌های استاندارد آزمایشگاهی، انجام روزانه کنترل‌های کیفی داخلی و مشارکت در برنامه‌های ارزیابی کیفی بیرونی، از اقدامات مهم این بخش برای پایش عملکرد دستگاه‌ها، شناسایی خطاهای احتمالی و افزایش قابلیت اطمینان نتایج است.
بااین‌حال، تفسیر نتایج هر آزمایش باید با توجه به محدوده مرجع همان آزمایشگاه، سن، شرایط بالینی، داروهای مصرفی و سایر یافته‌های پزشکی انجام شود. غیرطبیعی بودن یک شاخص بیوشیمیایی به‌تنهایی به معنای ابتلای قطعی به یک بیماری نیست.
انجام آزمایش بیوشیمی در آزمایشگاه پیشرو ستارخان
آزمایشگاه پاتوبیولوژی پیشرو در محدوده ستارخان تهران، خدمات بخش بیوشیمی را برای بررسی شاخص‌های مهم سلامت و کمک به تشخیص و پایش بیماری‌ها ارائه می‌دهد. مراجعه‌کنندگان می‌توانند بر اساس نسخه پزشک و شرایط آماده‌سازی هر آزمایش، برای نمونه‌گیری به آزمایشگاه مراجعه کنند.
آدرس آزمایشگاه: تهران، میدان توحید، خیابان ستارخان، نرسیده به باقرخان، کوچه شادی، پلاک ۶
شماره تماس: ۰۲۱۶۶۵۶۲۰۰۰
برای اطلاع از شرایط نمونه‌گیری، ناشتایی و انجام آزمایش‌های تخصصی بیوشیمی، می‌توانید پیش از مراجعه با آزمایشگاه پیشرو تماس بگیرید.